په تېرو نږدې پنځو کلونو کې له افغانستان بهر، د افغان حکومت د هغو وړو او وېشل شویو مخالفو ډلو شمېر زیات شوی، چې په خپرو شوو اعلامیو کې لویې او خیالي ادعاوې کړې دي. ډېری دا ډلې ژورې ولسي ریښې او منسجم فکر نه لري، بلکې فعالیتونه یې یوازې تر مبالغه امېزه تبلیغاتو محدود پاتې دي. پوښتنه دا ده چې آیا ملاتړي هېوادونه، په ځانګړې توګه پاکستان کولای شي له دا ډول خپرو او بې نفوذه ډلو څخه د یوې ستراتېژیکې وسیلې په توګه کار واخلي او جدي ګواښونه رامنځته کړي؟
کله چې د استخباراتي او نظامي معادلاتو تاریخ ته ګورو، نو د یوې اغېزمنې جګړې پر مخ وړل یوازې د مالي مرستو یا وسلو پر ورکړې نه کېږي. یوه ډله که مشروعیت، منسجمه رهبري، نظم، ډسپلین او قوي تشکیلات و نه لري، نو د ګڼو او بېلابېلو ډلګیو همغږي کول او تر یوه هدف لاندې راوستل بهرنیو استخباراتي شبکو ته خورا لوړ لګښت لري او له عملي پلوه تر ډېره ناممکنه دي، خو بل پلو بیا دغه ډلې د تبلیغاتي ابزارو په توګه استفاده کول اسانه او ارزانه لاره ده.
له بلې خوا، پخپله پاکستان کې اوسني سیاسي، اقتصادي او امنیتي حالات د نویو نیابتي جګړو د مالي او لوژستیکي ملاتړ مخه نیسي. هلته مخ په زیاتېدونکی اقتصادي بحران، له نړیوالو مالي سازمانونو سره شته ننګونې او پر هغوی د نویو کورنیو وسلوالو ډلو فشار دا وړتیا تر ډېره محدوده کړې ده. دغسې یو رژیم چې له خپلو کورنیو ستونزو سره لاس او ګرېوان وي، د بل هېواد دننه د لسګونو بېلابېلو جبهو جوړول او پالل د پوځي رژیم له اقتصادي او نظامي توانه بهر خبره ده.
په تاریخي لحاظ، د بهرنیو هېوادونو لخوا له غیرمنظمو او بې پلانه نیابتي ډلو کار اخیستل تل برعکس خطر زېږولی. د نا مشروع او بې هدفه سیاسیونو او وسلوالو روزل او کارول، سبا بېرته د کوربه هېوادونو امنیت ته لوی ګواښونه جوړ کړي. پاکستان په تېرو څو لسیزو کې د استخباراتي او وسلوالو ډلو له دا ډول ناوړه پایلو څخه خورا سخت زیان لیدلی او دا ترخه تجربه ترې نوي فرصتونه هم اخلي. خو ښکاري چې د پوځي رژیم مشرانو لا هم درس نه دی اخیستی.
له دې ټولو سره سره چې مخالفې ډلې پاشلې دي او نه شي کولای ګواښوونکي نظامي فعالیتونه وکړي، خو د آی ایس آی په دستور د رواني او تبلیغاتي جګړې لپاره له نیرنګونو او تبلیغاتو کار اخلي، د خلکو رواني امنیت زیانمنوي او هڅه کوي عامه افکار خپل لوري ته واړوي. یا په بل عبارت، دا ډلې د حکومت د چپه کولو ظرفیت نه لري، مګر د یوې تبلیغاتي حربې او غولوونکې وسلې په توګه د مؤقتي استخباراتي فشار لپاره د آی ایس آی ښه ابزار ګرځېدلي.
که څه هم ګاونډي هېوادونه، په ځانګړې توګه پاکستان له بېلابېلو نیابتي ډلو څخه د لنډمهالي تبلیغاتي کمپاینونو او رواني جګړې لپاره کار اخلي، خو تر هغو چې دا ډلې مشروعیت، ښکاره هدف، ولسي ملاتړ او استقلالیت و نه لري، هېڅکله په یوه لوی او نه ماتېدونکي ستراتیژیک ګواښ نه شي بدلېدای. لنډمهالې هڅې به وکړي، مګر د اراضي تصرف او نظامي وضعیت د بدلولو چانس یې تر ډېره صفر ته نږدې دی.
یادؤنه: په هندوکشغږ کې نشر شوې لیکنې، مقالې او تبصرې یواځې د لیکوالانو نظر څرګندوي، د هندوکشغږ توافق ورسره شرط نه دی.